મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ આશરે ૨,૦૦૦ સ્કીમ્સ ઓફર કરે છે; પેસિવ ફંડ્સનો હિસ્સો કુલ સ્કીમ્સમાં ત્રીજા ભાગ જેટલો

અમદાવાદ, 3 ઓક્ટોબરઃ જૂન ૨૦૨૬ સુધીમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગમાં ૫૦ ફંડ હાઉસ હેઠળ ૧,૯૬૫ સ્કીમ્સ કાર્યરત છે, જેમાં પેસિવ પ્રોડક્ટ્સનો હિસ્સો ઉદ્યોગની કુલ પ્રોડક્ટ શ્રેણીના ત્રીજા ભાગ કરતાં વધુ છે. કુલ સ્કીમ્સમાંથી ૧,૨૯૧ એક્ટિવ (સક્રિય) અને ૬૭૪ પેસિવ છે, જેનાથી પેસિવ સ્કીમ્સનો હિસ્સો આશરે ૩૪.૩% થાય છે.

આ આંકડા દર્શાવે છે કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઉદ્યોગમાં પેસિવ પ્રોડક્ટ્સનો વ્યાપ કેટલો નોંધપાત્ર રીતે વધ્યો છે. જોકે પરંપરાગત એક્ટિવ ફંડ્સનું વર્ચસ્વ હજુ પણ જળવાયેલું છે, તેમ છતાં હવે મોટી સંખ્યામાં ફંડ હાઉસ નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં પેસિવ સ્કીમ્સ ઓફર કરી રહ્યા કેફેમ્યુચ્યુઅલના વિશ્લેષણ મુજબ જોવા મળ્યું છે.

કોટક પાસે સૌથી મોટી પ્રોડક્ટ શ્રેણીઃ કોટક મહિન્દ્રા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ પાસે સૌથી વધુ ૧૧૯ સ્કીમ્સ છે, ત્યારબાદ ICICI પ્રુડેન્શિયલ MF (૧૧૪ સ્કીમ્સ) અને DSP MF (૧૦૮ સ્કીમ્સ) નો ક્રમ આવે છે. SBI MF અને HDFC MF અનુક્રમે ૧૦૫ અને ૧૦૪ સ્કીમ્સ સાથે ટોચના પાંચમાં સ્થાન ધરાવે છે. આ પાંચ ફંડ હાઉસ પાસે સંયુક્ત રીતે ૫૫૦ સ્કીમ્સ છે, જે ઉદ્યોગની કુલ સ્કીમ્સના લગભગ ૨૮% જેટલી છે.

જોકે, તેમની પ્રોડક્ટ શ્રેણીનું બંધારણ અલગ-અલગ છે. કોટક પાસે ૬૧ એક્ટિવ અને ૫૮ પેસિવ સ્કીમ્સ છે, જ્યારે SBI પાસે ૫૪ એક્ટિવ અને ૫૧ પેસિવ સ્કીમ્સ છે. HDFC પાસે ૫૫ એક્ટિવ અને ૪૯ પેસિવ સ્કીમ્સ છે.

મોતીલાલ ઓસ્વાલ પાસે એક્ટિવ કરતાં પેસિવ સ્કીમ્સ વધુઃ મોતીલાલ ઓસ્વાલ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ પાસે ૮૯ સ્કીમ્સ છે, જેમાંથી ૬૫ પેસિવ છે અને માત્ર ૨૪ એક્ટિવ છે. તેની પ્રોડક્ટ શ્રેણીનો લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ હિસ્સો પેસિવ છે.

એડેલવાઈસ (Edelweiss) MF પાસે પણ એક્ટિવ સ્કીમ્સ (૩૪)ની સરખામણીએ પેસિવ સ્કીમ્સ (૪૦) વધુ છે. ઝેરોધા (Zerodha) મ્યુચ્યુઅલ ફંડ પાસે ૧૧ સ્કીમ્સ છે, જેમાં ચાર એક્ટિવ અને સાત પેસિવ સ્કીમ્સનો સમાવેશ થાય છે. એન્જલ વન મ્યુચ્યુઅલ ફંડની તમામ ૧૧ સ્કીમ્સ ‘પેસિવ’ છે અને એક પણ ‘એક્ટિવ’ (સક્રિય) સ્કીમ નથી.

પેસિવ વ્યૂહરચનાનું વધતું મહત્વઃ આંકડા સૂચવે છે કે પેસિવ રોકાણ ઘણી એસેટ મેનેજમેન્ટ કંપનીઓ (AMCs) માટે પ્રોડક્ટ વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. વિશ્લેષણ કરાયેલ ૫૦ ફંડ હાઉસિસમાં કુલ ૬૭૪ સ્કીમ્સ પેસિવ છે, જેમાં ETF અને ઇન્ડેક્સ ફંડ્સથી લઈને અન્ય પેસિવ વ્યૂહરચનાઓનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ, AMCsનો એક મોટો સમૂહ મુખ્યત્વે એક્ટિવ સ્કીમ્સ સાથે કામ કરવાનું ચાલુ રાખી રહ્યો છે. જૂન ૨૦૨૬ના ડેટા મુજબ, ફ્રેન્કલિન ટેમ્પલટન, કેનારા રોબેકો, મહિન્દ્રા મેન્યુલાઇફ, વ્હાઇટઓક કેપિટલ, બેંક ઓફ ઈન્ડિયા MF, ITI MF, JM ફાઇનાન્શિયલ MF, સામકો MF અને PPFAS MF જેવી કંપનીઓની કોઈ પેસિવ સ્કીમ નથી.

આ વિરોધાભાસ દર્શાવે છે કે ફંડ હાઉસિસ પ્રોડક્ટ નિર્માણ માટે સ્પષ્ટપણે અલગ-અલગ અભિગમ અપનાવી રહ્યા છે; કેટલાક વ્યાપક એક્ટિવ અને પેસિવ પ્રોડક્ટ્સની શ્રેણી વિકસાવી રહ્યા છે, જ્યારે અન્ય મુખ્યત્વે એક્ટિવ મેનેજમેન્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.

સ્કીમ્સની સંખ્યા વધી છે, પરંતુ સંપત્તિ (assets) હજુ પણ કેન્દ્રિત છે

સ્કીમ્સની સંખ્યામાં થયેલો વધારો સમાન રીતે વહેંચાયેલા એસેટ બેઝમાં પરિણમ્યો નથી. સૌથી મોટા ફંડ હાઉસિસ પાસે હજુ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધુ AUM (મેનેજમેન્ટ હેઠળની સંપત્તિ) છે. જૂન ૨૦૨૬ના ડેટા મુજબ, SBI MF, ICICI પ્રુડેન્શિયલ MF અને HDFC MF સંયુક્ત રીતે રૂ. ૩૩ લાખ કરોડથી વધુની સંપત્તિનું સંચાલન કરે છે. બીજી તરફ, ઘણા નવા ફંડ હાઉસિસે પ્રમાણમાં નાનો એસેટ બેઝ હોવા છતાં તેમના પ્રોડક્ટ પોર્ટફોલિયોનો વિસ્તાર કર્યો છે.

વિતરકો માટે, પ્રોડક્ટ્સની વધતી જતી સંખ્યાનો અર્થ મૂલ્યાંકન કરવા માટે વિશાળ શ્રેણી ઉપલબ્ધ હોવી એવો પણ થાય છે. હવે જ્યારે દર ત્રણમાંથી લગભગ એક સ્કીમ પેસિવ હોય છે, ત્યારે AMCની પ્રોડક્ટ શ્રેણીનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે એક્ટિવ અને પેસિવ પ્રોડક્ટ્સ વચ્ચેનો તફાવત સમજવો વધુ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે.

આખરે, આ ડેટા એવા ઉદ્યોગને દર્શાવે છે જે માત્ર સંપત્તિની દ્રષ્ટિએ જ નહીં, પરંતુ રોકાણકારો માટે ઉપલબ્ધ પ્રોડક્ટ્સની સંખ્યા અને પ્રકારની દ્રષ્ટિએ પણ વધુ વૈવિધ્યસભર બની રહ્યો છે.

અહીં વિવિધ ફંડ હાઉસિસની સંપૂર્ણ વિગતો આપવામાં આવી છે:

Source: Industry data, AMFI

(Disclaimer: The information provided here is investment advice only. Investing in the markets is subject to risks and please consult your advisor before investing)

(સ્પષ્ટતા: અત્રેથી આપવામાં આવતી તમામ પ્રકારની માહિતી કોઇપણ પ્રકારે રોકાણ/ ટ્રેડીંગ માટેની સલાહ નથી. બજારોમાં રોકાણ જોખમોને આધીન છે અને રોકાણ કરતા પહેલા કૃપા કરીને તમારા સલાહકારની સલાહ લો. વધુમાં અત્રે પ્રગટ થયેલા કોઇપણ સમાચાર કે વિગતો સાથે businessgujarat.in અંશતઃ કે સંપુર્સણપણે સહમત નથી.)