ભારતની ગુપ્તચર સદી:સાર્વભૌમત્વ, સ્કેલ અને રાષ્ટ્રીય નવીકરણ: જીત અદાણી

અમદાવાદ, 22 ફેબ્રુઆરીઃ પ્રતિષ્ઠિત વૈશ્વિક અગ્રણીઓ, અભિનવકારો અને મિત્રો – શુભ મધ્યાહ્ન નમસ્કાર. આજે આપણે ઇતિહાસના એક નિર્ણાયક વળાંક પર એકત્ર થયા છીએ ત્યારે આપણા વિશ્વને ફરીથી આકાર આપી રહેલા આ દર્શકોસાથે વાત કરવાની મળેલી તક મારા માટે  ખરેખર એક સૌભાગ્યની વાત છે. જે રીતે વીજળી સંચાલિત ઉદ્યોગ, તેલએ ભૂમીગત રાજનીતિને ફરીથી આકાર આપ્યો. ઇન્ટરનેટ વાણિજ્યને પરિવર્તિત કરે છે.ત્યારે આપણે સુવિદીત છીએ કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ સાર્વભૌમત્વની નવેસરથી વ્યાખ્યા કરશે. અને તેથી આપણા ભારત દેશ સામે મુખ્ય સવાલ એ નથી કે આપણે કૃત્રિમબુધ્ધિ અપનાવીશું. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું ભારત બુદ્ધિ આયાત કરશે અથવા તો તેને કંડારશે? શું આપણે ઉત્પાદકતાનો ઉપયોગ કરીશું  કે તેનું સર્જન કરશું?  શું આપણે કોઈ અન્યની સિસ્ટમમાં જોડાશું અથવા પધ્ધતિ બનાવીશું? પૂછવાનો કાળખંડ હવે સમાપ્ત થયો છે. કારણ કે જેમ જેમ મારા દેશ ભારત દેશનો ઉદય થઇ રહ્યો છે તેમ તેમ તે પ્રભુત્વ મેળવવા માટે ઉભરી રહ્યો નથી, તેનો સ્થિરતા માટે ઉદય થાય છે.  તેનો ઉદય સંતુલન શોધવા મથતી દુનિયાને લંગર બનાવવા માટે, તે સમાવિષ્ટ અને ટકાઉ પ્રણાલીઓનું નિર્માણ કરવા માટે થઇ રહ્યો છે. આપણે જોયું છે તેમ જ્યારે ભારત ટેકનોલોજીનું નિર્માણ કરે છે, ત્યારે તે બાકાત રાખવા અથવા નિયંત્રણ માટે નહી પરંતુ તે સમાવેશી માટે નિર્માણ કરે છે.

પરંતુ, આ ભૂમિગત રાજકીય સ્થિતિથી ભરપૂર સદીમાં ક્ષમતા વિનાનો સમાવેશ એ નબળાઈ છે. અને  સાર્વભૌમત્વ વિનાની ક્ષમતા એ વિદેશી નિર્ભરતા છે. તેથી આજે હું જે અમે માનીએ છીએ તેવા સાર્વભૌમત્વના મુખ્ય ત્રણ સ્તંભો વિશે વાત કરવા ઇચ્છું છું કે કૃત્રિમ બુધ્ધિ(AI)ભારતની સદીને વ્યાખ્યાયિત કરશે: આ સ્તંભોમાનું પ્રથમ ઊર્જા સાર્વભૌમત્વ બીજો ગણતરી અને ક્લાઉડ સાર્વભૌમત્વ અને ત્રીજો  સેવાઓનું સાર્વભૌમત્વ આ તકનીકી અમૂર્તતા નથી. તેઓ આધુનિક રાષ્ટ્રવાદના આધારસ્તંભો છે. ઊર્જા સાર્વભૌમત્વના પ્રથમસ્તંભ એ બુદ્ધિ સાર્વભૌમત્વ AI કોડમાં લખાયેલ છે. પરંતુ તે વીજળી પર ચાલે છે. આપણે સુપેરે વાકેફ છીએ કે પીક લોડ હેઠળ અદ્યતન પ્રોસેસર્સ અસાધારણ ગરમી પેદા કરે છે. જ્યારે વીજ પુરવઠો ખોરવાઈ જાય છે ત્યારે સિસ્ટમ્સ રુંધાઇ જાય છે. પરિણામે કામગીરી ઘટી જાય છે. આ એક ફક્ત ઇજનેરી વિગત નથી. પરંતુ  એક વ્યૂહાત્મક સત્ય છે. જો કોઈ રાષ્ટ્રની ઊર્જા પ્રણાલીઓ નાજુક હશે તો તેની ગુપ્તચર પ્રણાલીઓ નાજુક હોવાની. AIના યુગમાં પાવર ગ્રીડ અને ડેટા ગ્રીડ અવિભાજ્ય બની જાય છે. અર્થાત ભારતનું સૌર, પવન, સંગ્રહ પ્રેરીતનવીનીકરણીય ઉર્જા વિસ્તરણ હવે ફક્ત ક્લાયમેટ નીતિ નહી પણ તે વ્યૂહાત્મક માળખાગત નીતિ છે. ઊર્જા સુરક્ષા એ ગુપ્તચર સુરક્ષા છે. અને ટકાઉ ઊર્જા સ્પર્ધાત્મક લાભદાયક બની જાય છે. તેથી આ કારણોસર ભારતમાં શું અલગ હશે?  નવીનીકરણીય ક્લસ્ટરો અને AI ડેટા કેન્દ્રો એક સાથે સહ-સ્થિત થશે. ઔદ્યોગિક કોરિડોર ઊર્જા અને ગણતરીના આયોજનને એકીકૃત કરશે. સંગ્રહ અને ગ્રીડની સ્થિરતા રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતાઓ બનશે.  બીજા સ્તંભ વિષે વાત કરું તો ગણતરી અને ક્લાઉડ સાર્વભૌમત્વ જો ઊર્જા ઇંધણ છે, તો ગણતરી એ કારખાનું છે. અગાઉની સદીઓમાં રાષ્ટ્રોએ સ્ટીલ પ્લાન્ટ અને શિપયાર્ડ બનાવ્યા. જ્યારે ડિજિટલનાજમાનામાં રાષ્ટ્રોએ સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમમાં રોકાણ કર્યું. AIના યુગમાં સાર્વભૌમ ગણતરીની ક્ષમતા વ્યૂહાત્મક માળખાગત સુવિધા બની રહે છે

તે મહત્વનું છે કે કમ્પ્યુટ ક્યાં રહે છે, કોના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ કાર્ય કરે છે. તેની પહોંચને કોણ નિયંત્રિત કરે છે. ક્લાઉડ સાર્વભૌમત્વનો અર્થ અલગતા નહી. સ્વાયત્તતા છે. મતલબ કે ભારતે સ્થાનિક સ્તરે મહત્વપૂર્ણ AI વર્કલોડનું આયોજન કરવું જોઈએ. અર્થાત આપણે ડેટા સેન્ટર ઇકોસિસ્ટમનું મોટા પાયે નિર્માણ કરીએ છીએ. ત્યારેઆપણા સ્ટાર્ટ-અપ્સ, શિક્ષણ, સંરક્ષણ, આરોગ્યસંભાળ અને ઉત્પાદન માટે ઉચ્ચ-પ્રદર્શન કમ્પ્યુટની સ્થાનિક પહોંચ જરુરી છે. જો ગુપ્તચર માળખાકીય સુવિધા બાહ્ય રીતે કેન્દ્રિત હોય, તો વ્યૂહાત્મક લાભ બાહ્ય રીતે કેન્દ્રિત થાય છે. અને બાહ્ય એકાગ્રતા રાષ્ટ્રીય નાજુકતા બનાવે છે. પહેલાની સદીઓમાં, રાષ્ટ્રોએ વેપાર માર્ગો સુરક્ષિત કરવા માટે નૌકાદળ બનાવ્યા હતા. આજે, આપણે ગુપ્તચર માર્ગો સુરક્ષિત કરવા માટે સાર્વભૌમ કમ્પ્યુટ બનાવીએ છીએ. અને છેલ્લા ત્રીજો સ્તંભ ભારતના AI ડિવિડન્ડને જાળવી રાખવા માટે સેવાઓનું સાર્વભૌમત્વ જરુરી છે. આપણે જાણીએ છીએ કે ભારતની IT ક્રાંતિએ આપણને વૈશ્વિક ડિજિટલ સેવાઓનું પાવરહાઉસ બનાવ્યું. પરંતુ ઉત્પાદકતાનો મોટો ભાગ આપણા દેશમાં નહીં પણ અન્યત્ર પ્રાપ્ત થયો. AIની ક્રાંતિ ભારતને તેના સમીકરણ બદલવા માટે સદીમાં એક વાર તક આપે છે. આપણી કૃત્રિમ બુદ્ધિએ સૌ પ્રથમ ભારતીય ઉત્પાદકતામાં, આપણી કૃષિ સ્થિતિસ્થાપકતામાં વધારો કરવો જોઇએ. આપણા શિક્ષણને મોટા પાયે વ્યક્તિગત બનાવવું જોઇએ, આપણા લોજિસ્ટિક્સ અને બંદરોના નેટવર્કને ઑપ્ટિમાઇઝ કરી આપણી ઊર્જા અને વિતરણ કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવો જોઇએ. આ સિવાય આપણી ઉત્પાદન સ્પર્ધાત્મકતાને આધુનિક બનાવવી, ગ્રામીણ ભારતમાં આપણા આરોગ્યસંભાળ નિદાનનો વિસ્તાર કરવો. ટાયર ૨/3 શહેરો અને ગામડાઓમાં આપણા નાણાકીય સમાવેશને વધુ ગાઢ બનાવવો જોઇએ અર્થા તેનો અર્થ એ છે કે કૃત્રિમ બુદ્ધિ અન્ય લોકો માટે માર્જિન ગુણક બનતા પહેલા ભારતીય નાગરિકો માટે બળ ગુણક બનવું જોઈએ. તેનો અર્થ સંરક્ષણવાદ નહી પણ તૈયારી છે, આ અલગતા નથી. પરંતુ વ્યૂહાત્મક પરિપક્વતા છે.

આ સંદર્ભમાં આ સપ્તાહના આરંભે અદાણી સમૂહના ચેરમેન અને મારા પિતાશ્રી ગૌતમ અદાણીએ ભારતના ટેકનોલોજી ઇતિહાસમાં સૌથી પરિવર્તનકારી જાહેરાતોમાંની એક એવી ઘોષણા કરતા કહ્યું હતું કે અદાણી સમૂહ રાષ્ટ્ર માટે એક સાર્વભૌમ, ગ્રીન-એનર્જી-સંચાલિત AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્લેટફોર્મ બનાવવા માટે ૧00 અબજ ડોલરનું રોકાણ કરશે. આ ફક્ત ડેટા સેન્ટરનું વિસ્તરણ નથી. પરંતુ તે ભારતની ગુપ્તચર ક્રાંતિને એન્કર કરવા માટે રચાયેલ ૫-ગીગાવોટની ક્ષમતાના ૨૫0 અબજ ડોલરના સંકલિત ઊર્જા-અને-કમ્પ્યુટ ઇકોસિસ્ટમ માટેનું આ ટ્રિગર એક નિર્ણાયક પરિવર્તનનો સંકેત આપે છે. ગુપ્ત માહિતી આયાત કરવાથી લઇ તેને આકાર આપવા સુધી, AI વપરાશથી લઇ તેનું નિર્માણ કરવા સુધી નવીનીકરણીય ઊર્જા, ગ્રીડ સ્થિતિસ્થાપકતા અને હાઇપરસ્કેલ કમ્પ્યુટને એકીકૃત કરીને કંડારવા સાથેની, આ પ્રતિબદ્ધતા ખાતરી કરે છે કે ભારતનું AI ભવિષ્ય માત્ર સંચાલિત જ નહીં પરંતુ સુરક્ષિત, સાર્વભૌમ અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે નિર્માણ થયેલુ છે. મારા સંબોધનને વિરામ આપતા હું કહીશ કે નવા ભારતના નાગરિક તરીકે આજે અહીં આપની સમક્ષ ઉભો છું. હું એવી પેઢીનો છું જેને સ્વતંત્રતા માટે લડવાની જરૂર પડી નથી. અમે તેને બલિદાન દ્વારા પ્રાપ્ત ભેટ તરીકે મેળવી છે.. પરંતુ ઇતિહાસ વારસાને પુરસ્કૃત કરતો નથી. તે વાલીપણાને પુરસ્કાર આપે છે. આપણી જવાબદારી હવે સ્વતંત્રતા જીતવાની નથી. પણ તેને મજબૂત બનાવવી, સુરક્ષિત રાખવી. અને તેનું રક્ષણ કરવાની છે. આ આધુનિક રાષ્ટ્રવાદ તેની વાણીકતા પર ક્ષમતા, નબળાઈ પર સ્થિતિસ્થાપકતા, હકદારી પર અમલના ઉચ્ચતમ સ્વરૂપમાં છે.. પ્રશ્ન હવે સવાલ એ નથી કે ભારત AI સદીમાં શામેલ થશે કે નહીં. પણ પ્રશ્ન એ છે કે શું AI સદી તેની માળખાગત સુવિધાઓમાં, તેની બુદ્ધિમાં, તેના ધોરણોમાં અને સૌથી અગત્યનું તેના મૂલ્યોમાં ભારતની છાપ વહન કરશે. હું ઊંડાણપૂર્વક અને ખચકાટ વિના માનું છું કે તે કરશે. કારણ કે જ્યારે ભારત ખડું થાય છે, ત્યારે તે પ્રભુત્વ મેળવવા માટે ખડું નથી પણ તે સ્થિર થવા માટે ઉભું રહે છે.  તેનો ઉદય નિર્માણ કરવા માટે, સમાવેશ કરવા માટે થાય છે.